Taftan Yanardağı’nın Güncel Sismik ve Volkanik Hareketleri

İran’ın güneydoğusundaki Taftan Yanardağı, yaklaşık 710.000 yıl önce sona ermiş olup, yeniden hareketlilik gösterdiğine dair işaretler ortaya çıktı. Bölgedeki bilim insanları, dağın zirvesindeki yükselmeyi takip ederek 2023-2024 döneminde yaklaşık 9 santimetrelik bir artış tespit etti. Bu yükseliş devam ederken, bölgedeki jeolojik yapıların dinamikleri hakkında yeni bilgiler ediniliyor.

Uzmanlar, zemin kabarmasının altında yatan sebepler arasında, Taftan’ın derinliklerindeki sıcak sıvılar, gazlar veya yaklaşık 4,8 kilometre derinlikte bir magma birikimi olduğunu düşünüyor. İran basınında 2024 yılında çıkan haberler, bölgenin kraterinden çıkan duman ve kül salınımıyla volkanik aktivitenin arttığına işaret ediyor.

Halen Aktif Olduğuna Dair Bulgular

Taftan, yaklaşık 11.700 yıl önce başlayan Holosen Dönemi’nden beri patlamamış olsa da, sönmüş volkan kategorisinin dışına çıkıyor. Bu nedenle, bazı uzmanlar onu “zombi volkan” olarak adlandırıyor. Ancak, bu ifade bilimsel açıdan net bir karşılık bulmuyor. Volkanolog Pablo Gonzalez, yaptığı açıklamada, bu volkanın “sönmüş” değil, “uykuda” olduğunu belirtti. Bu durumda, aktif olmasa da içerde bir basınç birikimi ve potansiyel patlama riski mevcut. Gonzalez’a göre, “Uykuda” terimi, volkanın henüz patlamamış olmasına rağmen, patlama riski taşıdığı anlamına geliyor.

Üzerinde yapılan araştırmalarda, “Bulgularımız, Taftan’ın daha önce düşünüldüğü kadar aktif olabileceğini gösteriyor” denildi. Ayrıca, bu yeni gelişmeler, İran ve Pakistan sınırları içinde yer alan Makran volkanik zincirinin yeniden değerlendirilmesi ihtiyacını ortaya koyuyor ve bölgedeki olası tehlikelerin güncellenmesinin önemine vurgu yapıyor.

Gaz Salınımı ve Jeolojik Hareketler

Son 10 aylık dönemde, Taftan zirvesinden çıkan gazların özellikle su buharı, karbondioksit, kükürt dioksit ile hidrojen sülfür gibi maddeleri içerdiği tespit edildi. Günde yaklaşık 20 ton kükürt dioksit emisyonu ölçüldü. Bu gazların çıkışları, yeraltında artan basınca işaret eder ve yüzeyde çatlaklardan yukarı doğru hareket eder. 16 ve 28 Mayıs 2024 tarihlerinde gerçekleştirilen büyük gaz olayları, basınç ve gaz akışlarında geçici artışların yaşandığını gösteriyor.

Yeni nesil uydu verileri ve özel filtreleme teknikleri kullanılarak, atmosfer dışındaki gürültülerin azaltılması ile volkanın iç yapısı ve hareketleri daha net biçimde inceleniyor. Yapılan analizler, volkanın yüzeyinin yaklaşık 470-630 metre altında, sığ bir derinlikte hareketlerin olduğunu ortaya koydu. Bu hareketler, volkanın batı ve doğu yamaçlarında da gözlemlendi, fakat bu deformasyonların büyük çaplı depremler veya yağışlarla uyuşmadığı belirlendi. Sonuçlar, volkanın sürekli olarak iç basınç altında olduğunu ve bu durumun devam edebileceğini gösteriyor.

Taftan’ın Geleceği ve Tehdit Seviyesi

Uzmanlar, bu gelişmelerin korkutucu olmasına rağmen, hemen yakın bir patlama beklentisi bulunmadığını belirtiyor. Gonzalez, yaptığı açıklamada, “Bu çalışmalar, insanlarda panik yaratmayı amaçlamıyor. Asıl amacımız, İran yetkililerine bölgedeki aktivitenin daha yakından izlenmesi gerektiği konusunda uyarılarda bulunmak” diyor.

Olası Püskürme ve Riski

Taftan, İran’ın Sistan ve Belucistan eyaletinde, deniz seviyesinden yaklaşık 3941 metre yükseklikte, stratovolkanlar arasında yer alan en yüksek zirvedir. En yakın şehir, yaklaşık 45 kilometre uzaklıktaki Haş. Başkent Zahidan ise yaklaşık 100 kilometre mesafededir. Ayrıca, Pakistan sınırındaki Taftan kasabası 62 kilometre uzaklıktadır ve 18.500 nüfusu ile bölgeden en yakın yerleşim yeridir.

Bir patlama halinde, bölgedeki yerleşimler ciddi biçimde zarar görebilir. Gökten yağan küller hava trafiğini aksatabilir, tarım alanlarını etkileyebilir ve su kaynaklarını kirletebilir. Zehirli gazlar, özellikle kükürt dioksit, atmosferi kirleterek asit yağmurlarına neden olurken, lav ve piroklastik akıntılar altyapıya ciddi zararlar verebilir.