Organ Nakillerinde Devrim Niteliğinde Enzim Temelli Kan Grubu Dönüşümü

Organ nakli sırasında karşılaşılan en büyük zorluklardan biri, alıcıların bağışıklık sistemlerinin yeni organı “yabancı” olarak algılamasıdır. Bu durumda, organ reddi riski her zaman mevcuttur. Organların uyumu ne kadar dikkatlice sağlanırsa sağlansın, bağışıklık hücreleri bazen nakledilen yapıya saldırıya geçebilir. Hastalar ise güçlü immünosupresan ilaçlar kullanmak zorunda kalır; fakat bu tedavilerin bile başarı oranları %80 ile %85 arasında seyreder. Alfred Üniversitesi Kök Hücre ve Doku Mühendisliği Merkezi ekibi, yaptığı yeni çalışmalarla bu sorunu aşma yolunda önemli bir adım attı.

Kan grubu belirleyici şeker moleküllerini enzimler yardımıyla değiştirme fikri, üzerine çok yıllık araştırmalar sonunda ortaya çıktı. İnsan vücudunda kan grubu, organların yüzeyinde bulunan antijenler adlı şeker yapılar tarafından belirlenir. Bu antijenler, bağışıklık sistemi tarafından tanındığında organ reddi gerçekleşir. Özellikle O tipi kan, diğer tüm kan türleriyle uyum sağlayabildiği için “evrensel” kabul edilir. 2019’da, araştırmacılar A tipi kana özgü şekerleri parçalayan iki özel enzim keşfetmişti ve bu enzimler sayesinde kan örneğinin yapısı tamamen değişebilir hale gelmişti. UBC araştırmacılarından Prof. Jayachandran Kizhakkedathu, bu enzimlerin son derece seçici ve etkili olup düşük konsantrasyonlarda çalışabilme özelliğine sahip olduğunu belirtti. “Bu teknoloji, organ nakli süreçlerinde devrim yapma potansiyeline sahip,” diye ekledi.

İnsan vücudu dışında başarılmıştı Bu enzim tabanlı kan grubu dönüşümü yöntemi ilk olarak in vitro (laboratuvar ortamında) akciğer ve böbrek organlarında kullanılmıştı. Ancak asıl dönüm noktası, 2023 yılında yaşamını yitirmiş ve beyin fonksiyonlarını tamamen kaybetmiş bir hastanın organında gerçekleştirildi. Ailesi, organların ve kan grubu dönüşümünün insanda kullanılmasına izin verdi. Bu sayede, başarıyla gerçekleşen bu denemede, uzmanlar büyük bir adım attı: “Organ dışında ve hayata geçirilmiş ilk başarılı örnek bu oldu,” diyor araştırmanın liderleri. Nakil sonrasında ilk iki gün boyunca, değiştirilmiş böbrek hiçbir reddetme belirtisi göstermedi ve normal çalışmaya devam etti. Üçüncü gün, kana karışan A tipi antijenleri nedeniyle hafif bir reaksiyon gözlense de, sorun büyümeden kontrol altına alındı ve organın kabul edilme süreci başladı. Gözlemler, bağışıklık tepkisinin klasik nakillere kıyasla çok daha düşük seviyelerde olduğunu ortaya koydu.

Uzun vadeli umutlar ve gelecek planları Bu gelişmeyle birlikte, bağışıklık sisteminin organı reddetme riskini minimize eden yeni bir çağa giriliyor. UBC Profesörü Stephen Withers, yaptığı açıklamada, “Bu başarı sayesinde ilk kez bir insan modeli üzerinde detaylı analizler yapma imkanımız oldu. Uzun vadeli sonuçları anlamak, gelişim için çok değerli,” dedi. Şimdi, enzimlerin kullanımıyla evrensel kan ve organ üretimi hedefleniyor. Ayrıca, bu yöntem diğer organlara da uyarlanabilecek kapasitededir ve klinik çalışmaların onayı beklenmektedir. amacı, bu teknolojiyi kullanarak organ nakli süreçlerini kalıcı olarak değiştirmektir. Prof. Withers, bu başarıyı şu sözlerle özetliyor: “Yıllarca laboratuvarda yapılan temel bilim çalışmalarının sonunda, gerçek yaşamda ilk kez hastalara doğrudan dokunduğu bir an. Bu, gerçekten bir dönüm noktası.”