Hürmüz Boğazı Gerginliği: İran’dan Misilleme, Küresel Enerji Piyasaları Alarmda
ABD ile İsrail’in İran’ın nükleer ve askeri tesislerine yönelik hava saldırılarının ardından Tahran yönetiminden beklenen stratejik misilleme nihayet geldi. Küresel enerji piyasalarının “şah damarı” olarak gösterilen Hürmüz Boğazı‘nın kapatılması, sadece coğrafi bir geçişi değil, küresel ekonominin de kilit noktasını hedef alarak yeni bir krizi tetikledi.
Hürmüz Boğazı’nın Stratejik Önemi
Hürmüz Boğazı’nın önemi, dünya petrol ticaretindeki devasa payından kaynaklanmaktadır. Basra Körfezi’ni Umman Denizi ve Hint Okyanusu’na bağlayan bu dar geçit, adeta bir enerji koridoru işlevi görmektedir. Dünya genelinde deniz yoluyla taşınan petrolün yaklaşık %30’u bu boğazdan geçmektedir.
Dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatçılarından Katar’ın yanı sıra Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt, Irak ve İran gibi OPEC ülkelerinin petrolleri de bu boğaz üzerinden dünya pazarlarına ulaştırılmaktadır.
İran’dan Hürmüz Boğazı’nı Kapatma Kararı
İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan açıklamada, bölgedeki tüm ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerine ikinci bir emre kadar izin verilmeyeceği duyuruldu. Bu kararla Hürmüz Boğazı geçici olarak resmen kapatılmış oldu.
Deniz trafiği izleme verilerine göre, Basra Körfezi’ne girişler dururken, Körfez içerisindeki gemiler ise güvenli limanlara sığınmaya başladı. Bölgede bir Amerikan MQ-4C Triton İHA’sının radardan kaybolduğu ve İran’ın bölgeye füze bataryaları ve sürat tekneleri sevk ettiği yönünde raporlar bulunmaktadır.
Hürmüz Boğazı’nın Kontrolü Kimde?
Hürmüz Boğazı’nın kontrolü, hem coğrafi hem de uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde karmaşık bir yapıya sahiptir. Kuzeyde İran, güneyde ise Umman (Musandam Yarımadası) arasında yer alan Hürmüz Boğazı, İran ve Umman’ın karasuları içerisinde bulunmaktadır.
1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi‘ne göre, uluslararası boğazlarda “transit geçiş” hakları bulunmaktadır. Boğazdaki operasyonel kontrolün en büyük gücü İran, 2026 yılı itibariyle “Akıllı Kontrol” sistemleri kullanarak bölgedeki her türlü su üstü ve su altı hareketliliğini anlık olarak takip etmektedir.
Boğazın Kapatılmasının Olası Sonuçları
Dünya petrol ticaretinin yaklaşık olarak %20-%30’unun geçtiği Hürmüz Boğazı, küresel ekonominin “şah damarı” gibidir. Boğazın kapatılması durumunda şu sonuçların ortaya çıkması bekleniyor:
- Günlük yaklaşık 20 milyon varil petrolün geçtiği rota tıkanacağından, varil başına fiyatların kısa sürede 150 dolar seviyelerini aşabileceği öngörülüyor.
- Sadece petrol değil, Katar’dan gelen LNG (Sıvılaştırılmış Doğal Gaz) sevkiyatı da durma noktasına geleceğinden bu durum özellikle Avrupa ve Asya pazarlarında enerji krizini tetikleyebilir.
- Ticaret şirketleri ve tanker operatörleri, güvenlik riskleri sebebiyle bölgedeki tüm operasyonlarını askıya alabilir.
