Atasözleri Üzerine Derin Bir Değerlendirme ve Anlatım

Sunuş ve Giriş

Kitabının giriş bölümünde Başar Başarır, atasözlerinin manidar, estetik ve yadigâr olduğunu vurguluyor. Ona göre, atasözleri “Yükte hafif, pahada ağırdır. Az ses çıkarıp çok şey söyler. Sıklıkla şiirlidir, uyaklıdır. Bazen rediflidir, öbekleri tekrar eder. Çoğu söz aynı şarkının farklı güftesi gibidir, ritim tutar. Tatlıdır kısacası. Çok acı bir gerçeği dillendirirken bile tatlıdır” diye tanımlıyor. Bu sözlerin onun hayatında ve dilinde önemli bir yer tuttuğunu, babası Vedat Başarır’ın da bu konuda büyük etkisi olduğunu belirtiyor. Babasının sözlerinin onu derinden etkilediğini ve bu sözleri not alarak, zaman içinde eski sözlükler ve derleme kitaplarında karşılaştığında şaşkınlıkla fark ettiğini anlatıyor.

Atasözleriyle Bağlantınız ve Başlangıç Noktası

Başarır, atasözleriyle ilk bağının evde, günlük sohbetlerde ve muhabbet sırasında kurulduğunu belirtiyor. Babası Köy Enstitüsü mezunu bir ilkokul öğretmeni olup, Anadolu’nun çeşitli köy ve kasabalarında görev yapmış ve dil varlığı açısından zengin birikime sahip biriydi. Ayrıca, İstanbul’da yarı zamanlı dolmuşçuluk deneyimi de yaşamıştı. Bu farklı yaşam alanlarından duyduğu sözleri, biriktirerek ve içselleştirerek, atasözlerine olan ilgisini derinleştirdiğini söylüyor.

Seçim ve Derleme Süreci

Başarır, derlemede önceliği beğendiği, az bilinen ve unutulmuş sözlere verdiğini ifade ediyor. En büyük yeri, babasından duyup hafızasında yer eden, hikâyesi olan ve hatırası olan atasözlerine ayırmış. Ayrıca, sadece beğendiklerini değil, beğenmediği ve uygun görmediği sözleri de dikkatli bir dille eleştirerek, insaflı bir derleme yapmaya çalıştığını belirtiyor. Bu süreçte, güncelliğini yitirmiş, ayrımcı ve ırkçı sözleri kitaba almaktan kaçındığını özellikle vurguluyor.

Güncellik ve Atasözleri

Günümüzde, bazı atasözlerinin zamanla anlamını yitirdiğini ve güncelliğini kaybettiğini söylüyor. Örneğin, “Zahmetin noktası kalkar, rahmet olur” sözü, eski dil ve yazı alışkanlıklarına dayandığı için anlaşılmaz hale gelmiş ve zamanla anlamını yitirmiştir. Bu sözdeki küçük fark, Arap alfabesinde ‘r’ harfinin üzerine konan noktanın ‘z’ olarak okunmasına dayanır. Bu örnekte, dilin ve sözlerin evrimiyle birlikte, atasözlerinin de değişebileceğine dikkat çekiyor.

Atasözlerinin Güncellenebilirliği ve Modern Dilde Yeri

Başarır, atasözlerinin güncellenebileceğini ve yeni anlamlar kazanabileceğini savunuyor. Ona göre, yaşam ve dil sürekli değişiyor; bu yüzden atasözlerinin de zaman içinde değişimi ve yenilenmesi gerekebilir. Örneğin, eski bir söz olan “Komşu gemisi yürümüş, elti gemisi yürümemiş” ifadesi, günümüzde “Ortak gemisi yürümüş, kuma ilişkisi farklıdır” şeklinde güncellenebilir. Bu değişiklikle, sözün özünde yatan anlam korunurken, çağdaş dil ve yaşam şartlarına uyum sağlanmış olur.

Atasözleri ve Gençlik, Sosyal Medya

Başarır, günümüzde atasözlerinin kullanımının azaldığını ve yerini aforizmaların aldığını belirtiyor. Özellikle TikTok ve X (eski Twitter) gibi platformlarda, gençlerin ve genel toplumun atasözlerine pek rağbet etmediğine dikkat çekiyor. Ancak, onun amacı, iyi örnekler üreterek ve bunları yazılı ve sözlü olarak yaygınlaştırarak dilimizin yaşamasını sağlamaktır. Kendi romanlarında ve yazılarında, anlatılarına uygun biçimde atasözlerine yer vererek, bu değerleri canlı tutmaya çalıştığını dile getiriyor.

Son Söz ve Tavsiye

Son olarak, dilin organik akışına müdahale edilemeyeceğini ve zamanın ruhunun dilde kendini göstereceğini kabul ediyor. Bu nedenle, herkesin üzerine düşen görevin, güzel ve anlamlı atasözleriyle dilimizi yaşatmak ve gelecek nesillere aktarmak olduğunu vurguluyor. Bu gayretlerle, dilimizin ve kültürümüzün zenginliklerini korumak ve geliştirmek mümkün olabilir.