Evcil köpeklerde kurt geni olup olmadığı uzun zamandır merak konusuydu. Yeni bir araştırma, modern köpeklerin genetik yapısında, ataları olan kurtlarla yakın geçmişte yaşanan melezleşmelerden kaynaklanan DNA izleri taşıdığını ortaya koydu. Amerikan Doğa Tarihi Müzesi ve Smithsonian Doğa Tarihi Müzesi’nden bilim insanlarının yaptığı kapsamlı analiz, günümüz köpek ırklarının büyük bir kısmında kurtlardan gelen genetik materyallerin bulunduğunu gösteriyor.
Köpek ve Kurt Genomlarının İncelenmesi
Araştırmacılar, binlerce köpek ve kurt genomunu detaylı bir şekilde inceleyerek, türler arasındaki gen akışını belirlemeye çalıştı. Toplamda 2 bin 600’den fazla eski ve modern köpek/kurt genomu analiz edildi. Bu analizler sonucunda, günümüz ırk köpeklerinin yaklaşık yüzde 64’ünde kurtlardan gelen küçük DNA parçaları tespit edildi.
Melezleşmelerin Kökeni
Çalışmanın yazarlarından Logan Kistler, bu durumun “yarın salonda otururken içeri bir kurdun dalıp köpeğinizle çiftleşeceği” anlamına gelmediğini belirtiyor. Melezleşmelerin nadir ve genellikle insan etkisiyle (habitat tahribatı, avcılık, sürülerin dağılması gibi) ortaya çıktığı düşünülüyor. Bu melezleşmeler, köpeklerin genetik yapısında kalıcı izler bırakmış durumda. Ortalama olarak bu karışım, köpek soy ağacında yaklaşık 800 nesil önce yaşanmış melezleşmelere işaret ediyor.
“En Kurtçu” Köpek Irkları
Araştırma, bazı köpek ırklarının diğerlerine göre daha fazla kurt DNA’sı taşıdığını gösteriyor. “En kurtçu” ırklar listesinde zirvede Çekoslovak kurt köpeği ve Saarloos kurt köpeği yer alıyor. Bu ırklar, genomlarının yüzde 40’ına varan oranlarda kurt DNA’sı taşıyor.
Evcil Köpeklerdeki Kurt Geni Oranı
Günlük hayatta evcil olarak beslenen ırklar arasında Grand Anglo-Français Tricolore av köpeği yaklaşık yüzde 5’lik kurt genine sahip. Saluki ve Afgan tazısı gibi görsel tazılar da kurt katkısı yüksek ırklar arasında bulunuyor. Şaşırtıcı bir şekilde, dev Saint Bernard’ların genomunda hiç kurt DNA’sı bulunmazken, avuç içi kadar Chihuahua’da bile genomun yaklaşık yüzde 0,2’si kurt kökenli. Araştırmanın başyazarı Audrey Lin, “Bu, Chihuahua sahibi olan herkes için gayet mantıklı,” diye esprili bir yorum yapıyor.
Sokak Köpekleri ve Kurt Geni İlişkisi
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri de “village dogs” denilen, insanların etrafında yaşayan ama evcil olmayan köpekler hakkında. Bilim insanları, incelenen tüm köy/sokak köpeklerinde kurt atası izine rastladı; oran yüzde 100. Kistler, bu köpeklerin kurtlarla gen alışverişinde ana kanal olabileceğini düşünüyor.
Genetik Değişim Mekanizması
Sürüden kopan dişi kurtların, insan yerleşimleri çevresinde dolaşan başıboş erkek köpeklerle çiftleşmesi; böylece kurt genlerinin köpek havuzuna tekrar tekrar eklenmesi olası senaryolardan biri olarak değerlendiriliyor. İlginç bir ayrıntı da şu: Sokak köpeklerinde tespit edilen kurt DNA’sı parçaları, beklenenden daha sık şekilde koku alma ile ilişkili gen bölgelerinde yoğunlaşıyor. Bilim insanları, bu sayede bu köpeklerin zorlu, öngörülemez ortamlarda yiyecek bulma ve hayatta kalma konusunda avantaj kazanmış olabileceğini düşünüyor.
Kurt Geni ve Köpek Davranışları Arasındaki İlişki
Araştırma ekibi, elde ettikleri genetik verileri, köpek ırklarının kulüpler tarafından hazırlanan karakter tanımlarıyla da karşılaştırdı. Kurt DNA’sı az olan ırklar, daha sık “arkadaş canlısı, eğitimi kolay, sevecen” gibi kelimelerle tarif ediliyor. Kurt katkısı yüksek ırklar ise “yabancılara mesafeli, bağımsız, gururlu, bölgeci” gibi nitelemelerle öne çıkıyor. Araştırmacılar, bunların genel eğilimler olduğunu, tek tek köpeklerin davranışını garanti etmediğini özellikle vurguluyor: Sırf soyunda kurt geni var diye bir köpek saldırgan ya da “vahşi” olmak zorunda değil; yetiştiği ortam ve eğitimi hâlâ belirleyici.
Yüksek İrtifa ve Kurt Geni Bağlantısı
Köpeklerin kurt akrabalarından ödünç aldığı genler, bazı durumlarda ciddi avantaj sağlamış gibi görünüyor. Örneğin Tibet kökenli birçok ırkta (minik, tüylü Lhasa Apso dahil) EPAS1 adlı bir gen varyantı bulunuyor. Bu gen, düşük oksijenli yüksek irtifaya uyumla ilişkili. Aynı EPAS1 varyantı Tibet kurtlarında da var. Bilim insanları, köpeklerin bu geni muhtemelen yüksek rakımlı bölgelerde yaşayan kurtlardan aldığını ve böylece Himalaya gibi bölgelerde daha rahat yaşayabildiğini düşünüyor.
Araştırmanın Önemi ve Sonuçları
Köpeklerin tüm DNA’sı aslında bir zamanlar kurttan geliyor. Burada söz konusu olan, 20 bin yıl önceki ilk evcilleştirmeden kalan genler değil; çok daha sonra, evcil köpekler ile vahşi kurtlar arasındaki melezleşmelerin bıraktığı küçük, kesintisiz DNA parçaları. Bu parçaları tespit etmek ise ancak son yıllarda mümkün hale gelen, yüksek hassasiyetli genom analiz yöntemleri sayesinde yapılabildi. Çalışma, Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlandı ve köpek-kurt ilişkisine dair “melezleşme çok nadirdir” şeklindeki eski görüşü ciddi şekilde güncelliyor. Bu araştırma, köpeklerin evrimi ve genetik yapısı hakkında yeni bilgiler sunarak, bu alandaki mevcut bilgileri önemli ölçüde genişletiyor.
