Konya’nın Selçuklu ilçesinde yer alan ve Sille Köyü’nün önemli tarihi simgelerinden biri olan Aya Elenia Kilisesi, 1700 yıllık geçmişiyle dikkat çekiyor. Kilise, 2024 yılında 172 bin ziyaretçi ağırlarken, 2025’in ilk altı ayında ise 100 bin ziyaretçiye ulaştı. Kilisenin tarihi, mimarisi ve sinema dünyasındaki izleri, yapıyı önemli bir kültürel miras haline getiriyor.
Aya Elenia Kilisesi’nin Tarihi ve Önemi
Sille, 5 bin yıllık geçmişiyle Frigyalılar’dan günümüze kadar birçok medeniyete ev sahipliği yapmış ve Bizans döneminden itibaren Konya’nın önemli bir yerleşim yeri olarak bilinmektedir. Erken Hıristiyanlık döneminin önemli merkezlerinden biri olan Sille, İstanbul-Kudüs arasındaki hac yolunun da önemli bir durağı olmuştur.
Kilisenin Kuruluşu ve Restorasyon Süreci
Aya Elenia Kilisesi’nin yapımı 327 yılına dayanmaktadır. İmparator Konstantin’in annesi Helene tarafından Kudüs yolculuğu sırasında inşa ettirilmiştir. Tarih boyunca II. Mahmut ve Abdülmecit dönemlerinde de onarımlar görmüştür. Birinci Dünya Savaşı sırasında Türkiye’nin ilk ortopedi hastanesi olarak kullanılmıştır. 1924 yılında Sille’deki Hıristiyanların Yunanistan’a göç etmesiyle kilisenin kapıları kapanmıştır. 2009 yılında Konya Selçuklu Belediyesi tarafından başlatılan restorasyon çalışmalarıyla 2012 yılında Aya Elenia Müzesi olarak yeniden hizmete açılmıştır.
Kilisenin Mimari Özellikleri ve Kayıp Eserler
Aya Elenia Kilisesi, 327 yılından günümüze kadar kesintisiz varlığını sürdürerek dünyanın ayakta kalan ilk kilisesi olma özelliğini taşımaktadır. Kilisenin mimarisi kadar önemli diğer unsurları ise ahşaptan yapılmış ikonastasis, ambon, despot koltuğu ve kiborium olarak adlandırılan litürjik eserlerdir.
Duvar Freskleri ve Çalıntı Eserler
Kilise, ahşap öğelerin yanı sıra duvar freskleri konusunda da zengin süslemelere sahiptir. 2005 yılına kadar atıl durumda olan kilisedeki birçok eserin tahrip edilerek çalındığı tespit edilmiştir. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Varlıkları Genel Müdürlüğü, kiliseden çalınan üç aziz tasvirini web sayfasında yayınlayarak arayışlarını sürdürmektedir.
‘Gramofon Avrat’ Filminin İzleri
Şeb-i Arûs törenleri kapsamında ziyaret edilen kilisenin ortasında, geçmişte yakılan ateşin izleri hala görülebilmektedir. Selçuklu Belediyesi yetkilileri, yapılan kapsamlı restorasyona rağmen ateşin islerini çıkarmayı başaramadıklarını belirtmişlerdir. Yüksek ısıda yanan ateşin, kilisenin zemin taşlarına işlemiş olduğu kaydedilmiştir.
Filmin Çekildiği Mekan
Kilise, 1987 yılında yönetmen ve senarist Yusuf Kurçenli’nin ‘Gramofon Avrat’ filminin çekimlerine ev sahipliği yapmıştır. Sabahattin Ali’nin aynı isimli hikâyesinden uyarlanan filmin başrollerinde Türkan Şoray ve Hakan Balamir yer almaktadır. Film, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Konya’da oturak alemlerinde dans eden Cemile ile onu bu alemlere taşıyan faytoncu Murat arasındaki dramı anlatmaktadır. Filmin dikkat çeken sahnelerinden biri, kilisenin ortasında yakılan ateşin etrafında Türkan Şoray’ın yöresel kıyafetlerle dans ettiği sahnedir. Bu ateşin, tarihi mekana önemli zarar verdiği belirlenmiştir.
Aya Elenia Kilisesi, tarihi derinliği, mimari zenginliği ve sinema dünyasındaki izleriyle Konya ve Türkiye için önemli bir kültürel miras olma özelliğini korumaktadır. Kilisenin restorasyonu ve korunması, gelecek nesillere aktarılması açısından büyük önem taşımaktadır.
